Leirtting hsnislna: ll me ntunum?

Miklar og raunhfar vntingar eru n bundnar vi a loksins loksins komist alvru skriur lngu tmabra leirttingu hsnislna heimilanna.

Og sem anna vers: A rtt veri loksins alvru um framtarskipulag og kjr hsnislnum landsmanna, me hlisjn af skipulagi og kjrum hsnislna hj eim jum sem vi helst viljum bera okkur saman vi.

Annars m heita nsta vst mia vi umru og stemmingu sustu daga a fleiri en tta sund hefji upp bshldin nstu umfer.

Bkhaldsml.

tbreiddur misskilningur umru sustu daga er a niurfrsla hfustls hsnislna hafi fr me sr kostna og/ea tgreislu fjrmuna. Svo er alls ekki.

Um er a ra reikningshaldslega ager, tilfrslur innan efnahagsreiknings fjrmlastofnana, lfeyrissja, barlnasjs og annarra lgaila, eigenda skuldabrfa hsnislna.

Bkfr er cr lkku krfueign uppreiknas hfustls eignavermti krfuhafa/eiganda krfu, me mtbkun lkkun eigin f db afskriftareikning/srreikning undir eigin f skuldamegin efnahagsreiknings.

Eftir bkfrslu standa eftir heilbrigari eignir/eignasfn eignahli efnahagsreiknings fjrmlastofnana og annarra aila sem eiga bkfrar eignfrar krfur hsnislna.

Heilbrigari eignir/eignasfn hsnislna vegna ess a greislufalls- og gjaldrotahtta hj viskiptavinum/skuldunautum er lkku verulega og ar me almenn viskiptahtta me ruggara greislufli og styrkari rekstrargrunni.

Skynsamleg viskiptakvrun.

etta er me rum orum skynsamleg viskiptakvrun mia vi astur til skamms tma og lengri tma horft, me msar mjg jkvar hliarverkanir fyrir markasviskipti, eftirspurn, o.fl.

Ef ailar samkomulagsins halda haus og eru me ntunum, tna sr t.d. ekki srslensku rasi um aukaatrii me kunnum flumbrugang vandkva og versa, m tla me gri vissu a niurstaan veri bi skynsamlegt og raunhft almennt samkomulag aila me samflagslegri stt um almenna leirttingu rekstrargrundvelli heimilanna, ar sem allir ailar taka hndum saman um sameiginlega byrg ntinni til ess a bjarga framtinni.

Hlutverk rkisvaldsins: byrg, byrg, byrg!

Rkisvaldi/framkvmdavaldi verur a leia etta sttastarf af ryggi og festu, arf a tta sig glgglega byrg sinni og arf a tta sig eli samrs og samstarfs betur en upplsingafundir undanfari gefa tilefni til a s raun og sann hj kjrnum fulltrum sem svari hafa ei a stjrnarskr lveldisins, dran ei sem setur jarhag jarheill ndvegi og mismunar ekki n skerir rttindi borgaranna gagnvart stjrnvaldskvrunum.

Rkisvaldi verur til dmis a tta sig a v er lfa lagi a veita nausynlegar byrgir ef rf krefur, sem stutt geta og styrkt svona almennt samkomulag/stt til fullnustu, t.d. ekki sst krfubyrgir af msum toga, um skemmri ea lengri tma, sem bkfra mtti utan efnahagsreiknings/ rkisreiknings, gegnum rkisj og/ea selabanka.

Ekki me ntunum?

Ekki kemur vart a allir helstu forklfar hollvinasamtaka vertryggingar og vaxtaokurs stgi n fram hver eftir rum til ess a tala niur sem fyrst og best hugmyndir um almenna leirttingu hsnislna heimilanna.

ar hpi eru gamalkunnir: Bjarni rar, Gumundur lafsson, rlfur Matt.

rlfur sagi gr 11. okt. hvorki meir n minna en gali a rast almenna niurfrslu hfustls hsnislna heimilanna. Rkstuddi skoun svo a yri ekki hjlpa eim sem mest urfa hjlpar vi. rilfur a vita miklu betur eins og arir sem kunna a hallast a essari skoun.

rlfur ks a horfa rngt mli me snum htti, n enn og aftur httur skakk og skjn, eins og essi skoun fkyrt lsir mta vel, ar sem prfessorinn ks sr einfaldlega a horfa t.d. alfari framhj strkostlegri eignaupptku hj heimilunum gegnum vtavera vtisvl vertryggingarinnar og vtavert gegnisfall krnu; ks einnig a horfa alfari framhj tmatti kvarana/stjrnvaldskvarana og ks svona leiinni a afnema borgaraleg rttindi landsmanna um jafnstu og jafnan rtt gagnvart stjrnvaldsakvrunum; sem og elilegri sanngjarnri jafnstu og jafnrtti milli rekstrarforma og rekstraraila okkar rsma hagkerfi.

rlfur ks a horfa framhj v a hjlp eftir rf, treiknu mlistiku ea diktu tmafrekri afgreislur, er ager tma - ekki tmaleysi. Ager sem brtur sjlfkrafa jafnrisreglu og stjrnarskr.

Segjum a kvei s a hjlpa a fullu ann 1. des, 2010, llum heimilum eftir rf, a uppfylltum tveimur skilyrum: a) skuldunautur s undir rtugu 1. des., og b) eigi f heimilis/einstklings/samblisflks/hjna, skv. sustu skattskrslu, s neikvtt um eina krnu og aan af verr neikvtt eigi f krnum.

Slk kvrun tilokar alla sem ekki uppfylla essi skilyri. kvrun sem sjlfkrafa brtur jafnrisreglu og stjrnarskr, enda landsmenn ll jafnrtth gagnvart stjrnvaldskvrunum a lgum og stjrnarskr.

Tmatturinn einkar mikilvgur og sker afgerandi r um kvrun: Hva gerist egar lur rum tmapnkt, segjum ri sar, 1. des. 2011, egar au sem ekki fengu 1. des essu ri, f ekki heldur ri sar!? N heldur au sem uppfylltu bi skilyri essu ri en eru t.d. orin of gmul fyrir asto nsta ri!? Byltingar hafa ori af minna tilefni.

Vilja eir uppot essir menn?

mean landsmenn brna bshldin, staga stakk og brk, endurnja mtmlaspjld, o.fl., bi eftir elilegri sanngjarnri lausn sem ekki brtur jafnrisreglu og stjrnarskr, br svo vi grdag 11. okt. 2010 a eir Vilhjlmur Bjarnason og rlfur Matthasson, bir landsekktir og langsklagengnir hagfri, leggjast gegn almennri leirttingu hsnislna heimilanna. a kemur ekki vart me rlf n heldur Vilhjlm sem geti hefur sr gott or fyrir skelegga mlsvrn fyrir ssamtk fjrfesta, svo hann hltur eli mls samkvmt a sitja eim megin bors: Krfuhafamegin borsins.

En hva skyldi nbelsverlaunahafinn hagfri, prfessor Stieglitz, sem stti okkur heim fyrir einhverjum mnuum san - og mlti eindregi me og rkstuddi almenna niurfrslu hsnisskulda heimilanna - hefi n a segja um etta upphlaup?

Skilabo eirra stallbrra opinbera v miur enn og aftur rtgrna hagsmunagslu og ekki sst etta endemis skakk og skjn hj slenskum srfringum, sjaldan langsklagengnir prfgrum bak og fyrir, ef ekki reynsluboltar a auki og samkvmt v ttu v einna best a vita og ekkja til og ba a ngri vsni til a sj ml elilegu samhengi, ekki sst eigin frasvii.

Af hverju?

Landsmenn ll - sem vi ll landsmenn og ekki sst fjlmilar okkar orasta, gerum allt of lti af v enn sem komi er a spyrja af hverju. Eins og brn og lgfringar gera sjlfkrafa.

Til dmis spyrja okkur sjlf fyrst og svo ara af hverju forystuflki og forklfum alskonar hrlendis leyfist svo oft mtbrulaust a fullyra t og suur drottningar vitlum og lits n ess fri rk fyrir mli snu - og auvita yrfti almennt a teljast svvirileg kurteisi og vtavert kjrnum fulltrum lveldi.

Spurt er af smu rt: Af hverju skpunum eru eir rlfur essarar skounar?

Svar: Ef ekki prvathagsmunir sem fyrsta vers, n heldur gild hagrn rk, upphafsvers, komum vi nrri sjlfkrafa a ru versi ekkt vers frum hagvsindaflks, sem sumt neitar v enn ru og riti a samykkja efnahagsreikninga heimila hagkerfi, eins og samykkja efnahagsreikninga fyrirtkja og stofnana og annarra lgaila hagkerfi.

Rtt eins og rlfur nefndi sjlfur fyrirvaralaust vitali rs 2 gr, 11. okt. 2010, egar hann sagi a hann kysi a horfa aeins rekstrarreikninga heimilanna essu skuldavandamli heimilanna.

J, hann sagi etta alveg sjlfur hann prfessor rlfur.

Yfirlsing sem endurmar v miur all hastarlega og einkar gilega meginvihorf ef ekki statt og stugt grundvallarvihorf urnefndra hollvinasamtaka okurs fjrmlamarkai smslu og og og verkalshreyfingar landsmanna, v miur v miur, til almennrar niurfrslu hfustl hsnislna.

Niurfellingu sem raun og sann er auvita aeins niurfelling hluta verbtattar hfustls, til bjargar mistttinni landinu, eftirspurn, strfum og skattstofnum - eim hluta sem vtisvl vertryggingarinnar hefur btt vi hfustl vertryggra hsnislna heimilanna fr hruni bankanna fyrir tveimur rum.

Undirliggjandi essari neitun efnahag heimilanna, me svo kjrnu rvals einsni rekstur heimilanna, er san nnur kunn neitun, hagrn, flagsleg og hplitsk, sem smitast hefur msar frigreinar og lagaumhverfi:

Neitun sem er neitun sem neitar a samykkja eignartt, neytendartt og skaabtartt heimila, eins og eignartt, verslunarrtt og skaabtartt fyrirtkja, stofnana og annarra lgaila, eigenda eirra og stjrnenda.

Hvorki meira n minna og kann enn a fara um einhvern undir runni.

essi mismunun er all vel kunn krnsk blinda va byggu bli fu s kannski kunn utan dinsgars akdemskrar umru.

Mismunun sem leiir stundum til ess v miur a t.d. rttlti og jfnuur eru ftum troin me tilliti til lkra rekstraraila og rekstrarforma og sta v stundum lgmtu sem og lgvru ofbeldi.

Mismunun sem sjaldan er krnsk blinda sem skemmir t fr sr mishratt hagkerfi og mannlf, sjaldan me yfirvald sem oft lengstu lg neitar einfaldlega a horfast augu vi raun og sann, eins og er raun og sann.

Mismunun sem neitar t.d. stundum og kannski oftar en stundum a leirtta rekstrargrundvll heimila, eins og leirtta rekstrargrundvll fyrirtkja, stofnana og annarra lgaila, eigenda eirra og stjrnenda.

Afleiingar.

Stundum rata ml og mlefni svona vaxin til rkisvalds og kjrinna fulltra.

Og ef ekki stungi undir stl ea fleygt slgu til baka me orru skamm, rata stundum af bori stjrnvalda lg og stjrnvaldsagerir skakk og skjn.

.e.a.s. stjrnvaldskvaranir sem hunsa me einhverju mti ea verulega ea alfari jafnrisreglu og/ea stjrnarskr/grunnlg og/ea rttlti og jfnu og elilegar leikreglur almennt samskiptum og viskiptum flks samflagi flks.

Og a sem verra er: Dmsvald rkisvalds eltir stundum ef ekki oft ( og raunar oftar en ekki hrlendis, eins og hafa raki vsir og frir menn ) forskrift framkvmdavaldsins og lggjafarvaldsins, ar sem rskipting rkisvalds er til staar, lri, lveldi.

Me samsvarandi lgu/reii og verr, heilsu fjrhagslegri og lkams, hj umbjanda, ekki sst lgbundnum hsbnda kjrinna fulltra lveldi eins og hr og er jin ein. Allt eftir v hve grflega rttltiskennd almennings og almennu gildismati samflagi er misboi.

Staurblindir hagfringar.

eir Vilhjlmur og rlfur vilja sennilega ekki a.m.k. viljandi steypa hlfri jinni eilfa skuldafjtra, ef maur trir eim til gs.

Spuni eirra gr 11. okt. 2010 er auvita einungis endemis innistulaus kokhreysti og mgun, ekki sst egar segja gjf - endurtek: rlfur segir grdag fullum fetum a vera gjf, ef skila er loksins a verulegu leyti til baka verblgugra sustu tveggja ra, af seldum vertryggum hsnislnum til a bjarga heimilunum.

Og um lei komi veg fyrir skapa hamfarir sem auveldlega geta ori hr ef ekki er almennt leirtt etta endemis endemis bull af undirrt vlkrar stlpagrgi, undir merkjum frjlsris viskiptum, a varla eru til verri dmi, n a stai hafi svo lengi sem raun ber vitni hrlendis slk blmjlkun neytenda markai.

eir Vilhjlmur og rlfur eru staurblindir hagfri jarhag og almenna mannasii ef eir ekki draga essi ummli sn til baka og bija jina afskunar. Eins og Gumundur a gera og au fleiri sem koma n fram enn og aftur skipulegri r til a hallmla og tortryggja flugri hagsmunagslu sem aldrei rkstyur neitt nema hlaupum me spuna og vitleysu.

Ekki sur innistulaust er auvita krnskt hrslukvaki um skeringu lfeyris - vegna ess fyrst og sast a framtarviri eigna lfeyrissjanna er vst, til lengri tma horft ekki sst, og vissu um framtarvxtun, og og og ru lagi vegna ess a n eitt r og lengur, eins og flestir vita, er mikill fjldi flks a ganga hart og tarlega sinn sreignarlfeyrissparna, til ess a bjarga v sem bjarga verur heimilrekstrinum - vegna ess a annar sparnaur og lausafjrmunir eru fyrir nokkru san uppurnir, sennilegast n hj ekki frri en ru hverju heimili landinu.

Lfeyrissjir/frklfar lfeyrissjanna eiga auvita a skammast sn niur r llu og lengra hvernig au hafa haldi lfeyrissparnai landsmanna - og segja af sr allt etta li - med det samme, right away - sem um vlai snum tma og vla enn.

Og koma n fram hheilg framan fulltrar essa lis og segja ekki heimilt a bkfra sji landsmanna reikningslega niurfrslu hfustls hsnislna efnahagreikningi sjanna skum skorts lagaheimild. v er unnt a redda strax me einfaldri samykkt aukaaalfundi sjunum og ea me lagafrumvarpi sem tt almennu samkomulagi og jarstt.

Og hver spuri - me leyfi a spyrja - um skortinn lagaheimild egar t.d. lfeyrissji verkfringa tkst undraskmmum tma a tapa 27% af eignum sjsflaga og sjseigenda ess sjs? Eins og n hefur loksins loksins tekist a draga fram dagsljs fjlmila og jarinnar.

a hltur einfaldlega a teljast alfari tiloka llu lengur a forklfar lfeyrissjanna komist enn upp me sitt endemis bnakvak - etta endemis krnska kvak um hagsmuni sjsflaga sem au ein srvalin tvalin fi ein a mndla me og tfra eigin hfi og fi hr eftir sem hinga til a valsa um sji almennings landinu eins og eigi essa sji, n ess a eigendur sjanna fi n eigi ar n annars staar nokkurn rtt til ess a segja sitt um essar eignir snar.

Hvernig vogar etta flk sr, og anna flk eins stemmt, a afnema eignartt landsmanna og sjlfsagan umgengnisrtt og kvrunarrtt og rstfunarrtt um eignir snar?

Sem allra fyrst arf auvita a srsna lagaramma um essa brnu eftirlitsskyldu og rttarstu sjsflaga um eignir snar og me eignum snum, tttku sjsflaga stjrn og kvaranatku, auk srtkrar vtkrar eftirlitsskyldu, og komi til vibtar eim vonandi endurskouu gu reglum sem vonandi vera lgfestar og helst sem allra fyrst, kjlfar boara ltrabrnna opinberra rannskna lfeyrissjum landsmanna.

rija vers.

Ef spurt er enn um rt ess vanda sem gr formbirtist svo skyndilega og a svo mrgu leyti hrmulega hj eim sem einna best eiga a vita og ekkja til, m kannski draga fram nnar upp samhengi undirliggjandi krnskt essa vandamls, fjlmrg vandaml, senn hagrnt flagslegt og hplitskt vandaml.

Vandaml me kunn sreinkenni einsni me krnskri blindu, dsami vsni va au blmin sem svona er statt um, blm og blmskr, sem einfaldlega neita v a viurkenna heimilin sem grunnrekstraraila og grunnrekstrarform hagkerfi, jafnrtthtt rum rekstrarailum og rekstrarformum.

Umra sem hagfrilega horfir til mismununar rekstrarforma hagkerfi, markmia rekstrar, eignamyndunar og uppbyggingar eigin fjr, forsenda rekstrar innan lkra rekstrarforma, rekstrarumhverfis, o..h.

Neitun blkld neitun einsni blindu sem ekki viurkennir a srhvert heimili er rekstrareining me sama htti og lgaili.

Neitun sem ekki viurkennir a um rekstur heimilis gilda almennt smu lgml og um rekstur annarra rekstrareininga hagkerfi.

Heimilin: Grunnrekstrareining hagkerfis.

essi stareynd: a hrlendis er enn engin almenn samflagsleg stt rkjandi raun og sann um heimilin sem grunnrekstrareiningu og grunnrekstrarform hagkerfinu, er kannski ekki sst stareynd til marks um augljsu vanrkslu stjrnvalda hrlendis undanfarinn ratug og lengur um nausynlegar hagrnar umbtur og leirttingar og uppbyggingu hagkerfisins, run innvia og ekki sst um endurskipulagningu mikilvgra atveinnugreina.

Er fyrst tt vi sjvartveg, landbna og fjrmlajnustu, sem fyrir lngu san eru gngum rekstrarlega, sem og ef horft er til efnahags: eigna og skulda og eigin fjr; og san vi rherrastjrnssluna og eftirlitskerfi framkvmda- og lggjafarvaldsins og eirra endemis vtku afglapa adraganda hrunsins eins og llu er sennilega n ori mta vel ljst og kunnugt um, sbr. n tgefin tv g og brn testiment alingis.

Hsklasamflagi m segja hafi einnig brugist, t.d. umruskyldu og rannsknaskyldu og milunarskyldu um essi og nnur brn ml og mlefni og brn rannsknarefni hagfri og hagsgu, lgfri, stjrnmlafri, sagnfri, svo feinar frigreinar hugvsinda su nefndar.

Afleidd niurstaan v miur essi: slensk heimili njta enn ekki rttmtrar almennrar viurkenningar n rttarstu sem eim ber a njta ruu vestrnu hagkerfi.

Njta enn ekki nausynlegrar jafnstu sem nausynleg er milli rekstrarforma. viurkennt s og tpast umdeilt a um mismunandi rekstrarform s elilegt a gildi mismunandi reglur eftir eli og inntaki rekstrarforms.

run hagkerfis og samflagsleg stt.

etta viurkenna hinn bginn til dmis Bandarkjamenn auveldlega: Telja me rttu heimilin hagrnan hornstein samflagsins, eins og stofnanaumhverfi opinberrar jnustu og viskiptalfs, sem og forseta sinn, fnann og kjror sn: frelsi og hugrekki.

Hr eins og ar arf nausynlega a vera til og roskast greilega almenn samflagsleg stt um a a heimili s langmikilvgust grunnrekstrareining samflagsins. Ekki grunneining eins og vinslt er a segja, heldur grunnrekstrareining. Hagrn fullgild rekstrareining me efnahagsreikning og rekstrarreikning.

slenska heimili arf jafnframt nausynlega a vera almennt viurkennt rekstrarform eins og nnur rekstrarform hagkerfis (t.d. einkafyrirtki ea hlutaflag) mismunandi reglur gildi um lk rekstrarform, t.d. ekki sst eftir markmii rekstrar og undirliggjandi forsendum rekstrar, .e. hvort rekstur er reistur t.d. samflagslegum grunni/velferargrunni/ communal-based, ea nll grunni/n hagnaar/non-profit-based, ea hagnaargrunni /profit-based, svo gripi s stutt til tlensku r lru bk til nnari skringar.

a er sem sagt enn og aftur eitt af grundvallaratriunum ruu hagkerfi a heimilin njti jafnstu vi nnur rekstrarform.

Fyrst og sast augljslega um hagrn lfsspursml rttltis og jfnuar og rttarstu, eins og um eignartt, neytendartt og skaabtartt, sem ekki er bara upp punt og orin tm.

En eins og ekki sur um umgjr heimilisrekstrar, t.d. rekstur hagsmunasamtaka, sem srhfa sig hagsmunum heimilanna, sama htt og samtk sjvartvegs ea samtk landbnaar ea samtk fjrmlafyrirtkja, srhfa sig hagsmunum essara atvinnugreina.

A essu sgu er alls ekki raunhft nema sur s a talsverar vntingar su gerar til ess n og til allrar framtar a nnari umra og rannsknir skili vnduum tillgum til kvaranatku og samkomulags sem miar a almennri vtkri samflagslegri stt til framtar um heimili sem grunnrekstrareiningu og grunnrekstrarform okkar sma hagkerfi.

Samkomulag sem miar a almennri vtkri samflagslegri stt sem endurspeglist ekki sst kvaranatku stjrnvalda og stjrnvaldskvrunum, ekki sst eim kvrunum sem rata lg og reglugerir, sem og dmsmefer og dmsrkuri.

Lrum af Bandarkjamnnum!

a er ekki sst grunni almennrar vtkrar samflagslegrar sttar um essa grunnstu heimilanna strhagkerfi US-egna sem rkistjrn og selabanki Bandarkjanna byrgjast n sem fyr raun flest ll hsnisln landsmanna samstarfi vi hsnislnasjina Freddy Mac og Fanny May.

Hsnislnin seld heimiliseigendum (homeowners), mest ln til 30 ra me nafnvexti bilinu 4 til 6 %. Og slr nrri borgarastyrjld ar landi ef reynt er a hnika eim vxtum upp, ca eitt prsent, eins og dmi sanna.

ing og j slensk urfa n einna helst a lra saman hratt og vel um skipulag og kjr hsnislnum til framtar hrlendis, af Bandarkjamnnum, ekki sur en af okkar ngrannajum, sem nr okkur standa menningarlega og flagslega.

Breytum um stl!

Heimilin eru hornsteinar og grunnrekstrareiningar okkar hagkerfis eins og annarra hagkerfa, hvort sem lkar betur ea verr, akademskt ea ekki akademskt.

egar heimilin skjlfa sundum saman fer allt a skjlfa, allt saman stofnanaumhverfi ntmans fer a skjlfa, flg og fyrirtki, stofnanir, sveitarstjrnir, rkisvald.

ess vegna er augljs brn rf v n og vonandi um alla framt a ing og j breyti n egar svolti um stl og vi frum a lra sem fyrst ll hvert fyrir sig og saman miklu betur og miklu meir ntinni, fyrir samt og framt.

Skrri sjnarhl, takk!

eir flagar Vilhjlmur og rlfur vera einnig a treysta sr annan sjnarhl skrri sjnarhl og helst yrkja ar upp og bta versin sn og gott ef vri sem allra fyrst.

eirra skrtnu og n opinberu srslensku vers srviskuhagfri sk og skjn mismunun, ganga einfaldlega ekki upp, hvorki hagrnt n flagslega og sst plitskt, ef brnast markmi er anna bor a fora jinni fr ru hruni, auknum gjaldrotum og landfltta.

jin verur a koma skekktu sinni skammlaust gegnum brim og flumrugang stjrnunar, stri og stefnu, og ar me sjlfri sr til sjlfsbjargar. g ekki vi samnefnd slensk hjlparsamtk, heldur samt og framt yngri kynslum landsmanna, sem n horfa va um land og mi mrg hver og um margt me snnu og rttu skelfdu auga til nms og starfs og framtarbsetu hrlendis.

Er ekki einfaldlega kominn tmi til ess n a vi sem eldri erum snnum n yngri kynslum kurteisi og vsni a vi n krepput kunnum ftum okkar hndum hug og hjarta au elilegu forr smu og stru og me eim gtum a ekki hverfi heilar kynslir r landi?

Mitt svar er a minnsta kosti sannfrt j vi essari spurningu.

11 okt 2010 jge

birt lugu-eyju 11okt10-ath niurlag klippt af fr og me 5. mgr. ne


Sasta frsla | Nsta frsla

Bta vi athugasemd

Ekki er lengur hgt a skrifa athugasemdir vi frsluna, ar sem tmamrk athugasemdir eru liin.

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband